สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส

Item

ชื่อเรื่อง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส

ผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน

สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง

หัวเรื่อง

วชิรญาณวโรรส, สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยา 2403-2464

สงฆ์ -- ชีวประวัติ

คำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร

ทรงเริ่มพัฒนาการพระศาสนา โดยเริ่มต้นที่วัดบวรนิเวศวิหาร ได้แก่ พ.ศ. 2445 ริเริ่มให้ภิกษุสามเณรที่บวชใหม่ เรียนพระธรรมวินัยใน ต่อมาจึงกำหนดให้เป็นหลักสูตรการศึกษาสำหรับคณะสงฆ์ เรียกว่า นักธรรม ทรงจัดตั้ง มหามกุฎราชวิทยาลัย

สรุปเนื้อหา/บทคัดย่อ

พระประวัติเบื้องต้น
-ประสูติเมื่อวันพฤหัสสบดีที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2403 (ร.ศ.79)
เป็นพระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์ที่ 47 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและเจ้าจอมมารดาแพ
การศึกษาในเบื้องต้น
-ทรงศึกษาอักขรสมัยเบื้องต้นในสำนักของท่านนก ธิดาพระศรีวิโรจน์
-พระชนมายุ ๘ พรรษา ทรงศึกษาอักษรขอม ภาษาบาลี และแปลธัมมปทัฏฐกถาจนถึงบั้นปลายกับพระยาปริยัติธรรมธาดา(เปี่ยม)
-ทรงศึกษาวิชาเลข ในสำนักพระเจ้าอัยยิกาเธอ กรมหลวงวรเสรฐสุดาพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จ พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
-พระชนมายุ ๑๒ พรรษา ทรงศึกษาภาษาอังกฤษ โดยมีนายฟรานซิส ยอช แปตเตอสัน เป็นพระอาจารย์

ด้านการศึกษา
-สอบไล่พระปริยัติธรรมสนามหลวง ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
-พ.ศ.2436 พระชนมายุ 34 พรรษา ทรงจัดตั้งมหามกุฏราชวิทยาลัย ซึ่งเป็นสถานศึกษาวิชาการแบบ ใหม่สำหรับคณะสงฆ์ธรรมยุต และกุลบุตรทั่วไป ตามพระบรมราชโองการในพระบาทสมเด็จพระจุล จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
-พ.ศ. 2437 ทรงจัดการออกหนังสือธรรมจักษุ เป็นหนังสือนิตยสารเผยแพร่ธรรม เพื่อเป็นของสมนา คุณแก่ผู้บำรุงมหามกุฏราชวิทยาลัย
-พ.ศ. 2441 พระชนมายุ 39 พรรษา ทรงรับภาระอำนวยการศึกษาของกุลบุตรในหัวเมือทั่วพระราช อาณาจักร ถึง พ.ศ. 2445 เป็นเหตุให้มีโรงเรียนประถมและมัธยมสำหรับกุลบุตรในหัวเมืองในลำดับมา ดังปรากฏอยู่ในปัจจุบัน
-พ.ศ. 2445 ทรงจัดให้มีการสอบความรู้นักธรรมขึ้นเป็นครั้งแรก เมื่อเดือนตุลาคม 2454 เรียกว่า "องค์ของสามรเณรผู้รู้ธรรม" เพื่อเป็นหลักเกณฑ์สำหรับสามเณรผู้ควรได้รับการยกเว้นการถูก เรียกเป็นทหารตามพระราชบัญญัติเกณฑ์ทหาร ร.ศ. 124 ซึ่งต่อมาเรียกว่า "นักธรรม" มี 3 ชั้นคื นักธรรม ชั้นตรี นักธรรมชั้นโท และนักธรรมชั้นเอก อันเป็นการศึกษาขั้นมูลฐานของพระภิกษุสามเณรในประเทศไทย อยู่ปัจจุบันนี้ และต่อมาได้ขยายออกไปถึงคฤหัสถ์ เรียกว่า ธรรศึกษาตรี-โท-เอก
-พ.ศ.2456 ทรงรวมความรู้องค์นักธรรมประโยค 1-2 เข้าเป็น "นักธรรมชั้นตรี" และสอบสนามหลวง ณ วัดเบญจมบพิตร เป็นครั้งแรก นอกจากนั้นทรงแก้ไขการสอบพระปริยัติธรรมสนามหลวง จากการแปลปาก เป็นแปลด้วยวิธีเขียน รวมถึงทรงปรับปรุงเปลี่ยนแปลงหลักสูตรบาลีประโยค 5-6
- พ.ศ. 2457 ทรงขยายการสอบความรู้องค์นักธรรมไปหัวเมือง
- พ.ศ. 2459 ทรงประกาศตั้งหลักสูตร "นักธรรมชั้นโท"และมีการสอบเป็น ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2460
-พ.ศ. 2460 ทรงปรับปรุงเปลี่ยนแปลงหลักสูตรบาลีประโยค 7-8-9

ด้านการปกครอง
- พ.ศ. 2424 ทรงเป็นคณะสงฆ์ เจ้าคณะรองคณะธรรมยุติกนิกาย
- พ.ศ. 2436 ทรงเป็นเจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุติกนิกาย และเจ้าอาวาส วัดบวรนิเวศวิหาร สืบต่อจากพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์
-พ.ศ. 2442 ทรงรับศาสนภาระในฐานะ สมเด็จพระสังฆราช สืบต่อจาก สมเด็จพระสังฆราช (ปุสฺสเทว สา) ซึ่งสิ้นพระชนม์ในศกนั้น (ในรัชกาลที่ 5 มิได้ทรงสถาปนาสมเด็จ พระสังฆราชขึ้นอีกตลอดรัชกาล) ได้ทรงปฏิบัติศาสนกิจเพื่อประโยชน์แก่สังฆมณฑลทั้งสิ้น
-พ.ศ. 2445 ทรงจัดการปกครองคณะสงฆ์ให้เข้าระเบียบ ตามพระราชบัญญัติ ลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121 (พ.ศ. 2444) ซึ่งเป็นงานสืบเนื่องมาจากทรงจัดการศึกษาในหัวเมือง โดยจัดให้มีมหาเถรสมาคม และเจ้าคณะ บังคับบัญชากันตามลำดับชั้น เนื่องในการปกครองคณะสงฆ์
-พ.ศ. 2453 ทรงรับมหาสมณุตมาภิเษก เป็นองค์สกลมหาสังฆปริณายก ทรงปกครองคณะสงฆ์ทั่วพระราชอาณาจักร โดยเรียกคำนำหน้าว่า "สมเด็จพระมหาสมณะ" แทน "สมเด็จ พระสังฆราช"
-พ.ศ.2456 ทรงจัดการให้ออกหนังสือแถลงการณ์คณะสงฆ์สำหรับแถลงข่าวและประกาศต่างๆของ ทางการคณะสงฆ์ ลักษณะคล้ายกับหนังสือราชกิจจานุเบกษาของทางราชการ และยังคงเป็นหนังสือ สำคัญของคณะสงฆ์มาจนปัจจุบันนี

งานพระราชนิพนธ์
-ประเภทหลักสูตร หลักสูตรนักธรรมชั้นตรี
หลักสูตรนักธรรมชั้นโท หลักสูตรนักธรรมชั้นเอก และหลักสูตรบาลีไวยากรณ์
-ประเภททั่วไป พระธรรมเทศนา ทรงแปลพระสูตรต่างๆ วรรณา (อธิบาย) พระสูตร พระโอวาทและธรรมคดี พระนิพนธ์ภาษาบาลี
งานด้านทรงชำระ ทรงชำระพระไตรปิฎก
-คัมภีร์และปกรณ์ต่าง ๆ หลักสูตรบาลีประโยค 3 ธัมมปทัฏฐกถา
หลักสูตรบาลีประโยค 4 มังคลัตถทีปนี หลักสูตรบาลีประโยค 5 มังคลัตถทีปนี หลักสูตรบาลีประโยค 6 สมันตปาสาทิกา หลักสูตรบาลีประโยค 7 สมันตปาสาทิกา รวมงานพระนิพนธ์และทรงชำระมากกว่า ๓๐๐ เรื่อง

พระกรณียะพิเศษ
-ทรงเป็นพระราชอุปัชฌาย์ ของ พระมหากษัตริย์ 2 พระองค์ คือพระบาทสมเด็จพระมงกุฏ เกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
-ทรงเป็นพระอุปัชฌาย์ของสมเด็จเจ้าฟ้า และสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้า และพระเจ้าลูกยาเธอ ใน รัชกาลที่ ๕ อีกหลายพระองค์

สิ้นพระชนม์
- เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม พ.ศ. 2464 ณ พระตำหนักเดิม วัดบวรนิเวศวิหาร พระชนมายุได้ 62 พรรษา

ผู้ร่วมงาน/ผู้เผยแพร่

สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง

วันที่บันทึกข้อมูล

2024-02-12

สิทธิ์การเข้าถึง

เอกสารนี้ใช้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง 4.0 ประเทศไทย (CC BY-NC-ND 4.0)

ประเภท

Text

รูปแบบ

html

ภาษา

th

รหัส หรือตัวบ่งชี้เอกสาร

https://www.gongtham.net/my_data/mydata_mahasamana/index.php

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส งานและพระดำริด้านการศึกษาและการปกครอง

ขอบเขต

บุคคลสำคัญและเอกสารส่วนบุคคล, ประวัติของบุคคลสำคัญ

ลิขสิทธิ์

เอกสารนี้เป็นการเข้าถึงแบบเปิด ใช้แบ่งปันและใช้งานภายใต้เงื่อนไขของใบอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ได้

เจ้าของลิขสิทธิ์

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

สัญญาอนุญาตในการเข้าถึง

เอกสารนี้ใช้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ 4.0 ประเทศไทย

แสดงTimeline [1=ช่วง1 พ.ศ.2432:คศ.1889],[2=ช่วง2 พ.ศ.2514:คศ.1971],[3=ช่วง 3 พ.ศ.2546:คศ.2003],[4=ช่วง4 พ.ศ.2562:คศ.2019]

1

ปี-เดือน-วัน (1902-12-01) แสดงใน Timeline

1902

ข้อมูล สำหรับแสดง ( เช่น พ.ศ.2445 )

พ.ศ. 2445

Media

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส.png