สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

ชื่อเรื่อง

ผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน

หัวเรื่อง

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา, 2405-2486 -- ชีวประวัติ

คำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร

เป็นผู้ให้กำเนิดระบบการศึกษาไทยและการปกครองส่วนท้องถิ่นสมัยใหม่ เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนสภาพ “โรงเรียนทหารมหาดเล็ก” ซึ่งเป็นโรงเรียนฝึกสอนวิชาทหารให้แก่นายร้อย นายสิบ
พ.ศ.2433 ทรงโปรดเกล้าให้ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมศึกษาธิการและกำกับการธรรมการ

สรุปเนื้อหา/บทคัดย่อ

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับเจ้าจอมมารดาชุ่ม ประสูติในพระบรมมหาราชวัง เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ.2405 ทรงมีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร พระองค์ทรงมีบทบาทสำคัญยิ่งในการก่อตั้งและปฏิรูปการจัดระเบียบการปกครองภายในประเทศ และการบริหาราชการของกระทรวงมหาดไทย ทรงเป็นองค์ปฐมเสนาบดีแห่งกระทรวงมหาดไทย ได้รับการถวายสมัญญานามว่าพระบิดาแห่งประวัติศาสตร์ไทย และเป็นคนไทยคนแรก ที่องค์การยูเนสโกแห่งสหประชาชาติ ได้ถวายสดุดีให้เป็นบุคคลสำคัญของโลก

การศึกษา
ทรงได้รับการศึกษาขั้นต้นโดยศึกษาภาษาไทยจากคุณแสงเสมียนและคุณปาน ธิดาของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิชัยญาติ ศึกษาภาษาบาลีในสำนักพระยาปริยัติธรรมธาดา (เปี่ยม) และหลวงธรรมานุวัติจำนง (จุ้ย) ศึกษาภาษาอังกฤษในโรงเรียนหลวงโดยมีนายฟรานซิส ยอร์ช แพตเตอร์สันเป็นพระอาจารย์

การรับราชการ
-ทรงเริ่มรับราชการในกรมมหาดเล็ก
-ทรงเข้ารับราชการในกรมแผนที่
-ย้ายไปบังคับบัญชากรมกองแก้วจินดา และมีบทบาทอย่างสูงในการจัดการการศึกษาในระยะเริ่มแรก ความดีความชอบทำให้ทรงได้รับโปรดเกล้าแต่งตั้งเป็นกรมหมื่นดำรงราชานุภาพใน พ.ศ.2429 ดังที่ปรากฏในคำประกาศสถาปนา ซึ่งมีความตอนหนึ่งว่า
“...พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชดำริว่า พระเจ้าน้องยาเธอพระองค์เจ้าดิศวรกุมาร ได้ทรงศึกษาวิชาการทหารมาในกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ แต่ยังทรงพระเยาว์ โดยเลื่อนยศขึ้นโดยลำดับ จนถึงเป็นเลฟแนนต์เกอแนล และเป็นผู้รับพระบรมราชโองการบังคับการในกรมทหารมหาดเล็กมาช้านาน ได้ทรงรักษาราชการตามตำแหน่งเรียบร้อย มั่นคงมิได้มีเหตุการณ์อันใด ซึ่งเป็นที่เสื่อมทราม และได้ทรงรับตำแหน่งเป็นที่เอดเดอแมป์หลวง ได้รับราชการเบ็ดเสร็จต่างๆเป็นอันมากเนืองนิตย์
-พ.ศ.2433 ทรงโปรดเกล้าให้ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมศึกษาธิการและกำกับการธรรมการและเมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงปฏิรูปการปกครองแผ่นดินใน -พ.ศ.2435 ทรงได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าแต่งตั้งให้เป็นเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย และมีบทบาทอย่างสำคัญในทางการปกครองและทรงการบังคมทูลลาออกจากตำแหน่งใน พ.ศ.2458 เนื่องจากปัญหาสุขภาพและปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองภายใน
-พ.ศ.2466 ทรงได้รับโปรดเกล้าแต่งตั้งเป็นเสนาบดีกระทรวงมุรธาธร กรรมการสภาการคลัง กรรมการองคมนตรีตรวจจัดงบประมาณแผ่นดิน
-พ.ศ. 2468 ทรงได้รับโปรดเกล้าแต่งตั้งเป็นอภิรัฐมนตรีสภา
ทรงได้รับการสถาปนาเลื่อนขึ้นเป็นกรมหลวงดำรงราชานุภาพใน -พ.ศ.2442 เป็นกรมพระใน พ.ศ.2454และเป็นสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพใน พ.ศ.2472

ผลงานสำคัญ
- ทรงจัดการบังคับบัญชางานภายในกระทรวง ให้มีรูปแบบเป็นระบบราชการชัดเจนขึ้น มีลำดับขั้นการบังคับบัญชา มีการแบ่งงานและเลือกสรรผู้มีความสามารถเข้ารับราชการ โดยการจัดสอบคัดเลือก ตลอดจนออกระเบียบวินัยต่างๆ เช่น เลิกประเพณีให้ข้าราชการทำงานอยู่ที่บ้าน กำหนดให้มีการประชุมข้าราชการทุกวัน กำหนดเวลาการทำงานตลอดจนจัดระเบียบส่งร่าง เขียน และเก็บหนังสือราชการ เป็นต้น
-ทรงจัดระบบการปกครองส่วนภูมิภาค ซึ่งเรียกว่า "ระบบเทศาภิบาล" ได้เป็นผลสำเร็จ และนับว่าเป็นผลงานสำคัญที่สุดของพระองค์ โดยทรงรวมหัวเมืองต่างๆ จัดเข้าเป็น "มณฑล"และมี "ข้าหลวงเทศาภิบาล" เป็นผู้บังคับบัญชา อยู่ในอำนาจของเสนาบดีกระทรวงมหาดไทยอีกชั้นหนึ่ง สำหรับการแบ่งเขตย่อยลงไปเป็น จังหวัด อำเภอ ตำบล และหมู่บ้านนั้น ใน พ.ศ.2440 ได้ออก "พระราชบัญญัติลักษณะการปกครองท้องที่"บังคับใช้พระราชอาณาจักร
-พระราชกรณียกิจด้านการปกครองส่วนท้องถิ่นที่สำคัญอีกประการหนึ่ง คือ ทรงริเริ่มจัดตั้ง "การสุขาภิบาลหัวเมือง" ใน พ.ศ. 2448 โดยริเริ่มจัดตั้ง "การสุขาภิบาลหัวเมืองที่ตำบลท่าฉลอม จังหวัดสมุทรสาคร เป็นแห่งแรก และนับเป็นการปูพื้นฐานการปกครองส่วนท้องถิ่น

ทรงสิ้นพระชนม์ เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2486 ที่วังวรดิศ พระชนม์มายุได้ 81 พรรษา

ผู้ร่วมงาน/ผู้เผยแพร่

สถาบันพระปกเกล้า

วัน/เดือน/ปีที่ผลิตเอกสาร

2016

วันที่บันทึกข้อมูล

2022-02-12

สิทธิ์การเข้าถึง

เอกสารนี้ใช้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง 4.0 ประเทศไทย (CC BY-NC-ND 4.0)

ประเภท

Text

รูปแบบ

html

ต้นฉบับ/แหล่งที่มา

สถาบันพระปกเกล้า

ภาษา

th

รหัส หรือตัวบ่งชี้เอกสาร

http://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%88%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B9%8C%E0%B9%80%E0%B8%98%E0%B8%AD_%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%94%E0%B8%B3%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B8%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E

http://damrong.org

เรื่องที่เกี่ยวข้อง