พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์

Item

ชื่อเรื่อง

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์

ผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน

อรรถสิทธิ์ พานแก้ว

หัวเรื่อง

นราธิปพงศ์ประพันธ์, พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่น, 2434-2519

คำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร

พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์เป็นผู้ร่วมสถาปนาสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ หรือ นิด้า และทรงเสนอให้คณะรัฐมนตรีสมัยคณะราษฎรจัดตั้ง "โรงเรียนการเมืองชั้นสูง" (เป็นจุดเริ่มต้นแนวคิดการก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง) ในปี พ.ศ. 2508 ทรงได้รับการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นอธิการบดีแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

สรุปเนื้อหา/บทคัดย่อ

ประวัติการศึกษาและชีวิตครอบครัว
พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ พระนามเดิม คือ หม่อมเจ้าวรรณไวทยากร วรวรรณ ประสูติเมื่อวันที่ 25 สิงหาคม พ.ศ. 2434 ที่ตำบลบ้านตะนาว อำเภอสำราญราษฎร์ จังหวัดพระนคร เป็นโอรสของพระเจ้าบรมวงศ์เธอพระนราธิปประพันธ์พงศ์ในรัชกาลที่ 4 และหม่อมหลวงต่วนศรี วรวรรณ ในสกุลมนตรีกุล ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษ์มนตรี ทรงมีพี่น้องร่วมพระบิดารวมทั้งหมด 34 พระองค์ แต่มีพระองค์เดียวที่ประสูติแต่หม่อมหลวงต่วนศรีด้วยกัน คือ หม่อมเจ้าศิวากร วรวรรณ
กรมหมื่นนราธิปฯ ทรงเสกสมรสกับ ม.จ. พิบูลย์เบ็ญจางค์ กิติยากร เมื่อ พ.ศ. 2463 มีโอรสซึ่งถึงแก่กรรมแล้วคือ ม.ร.ว. วิบูลเกียรติ วรวรรณ สมรสกับ ม.ร.ว. ทิพภากร (สกุลเดิม อาภากร) มีนัดดาคือ ม.ล. เกียรติกร วรวรรณ และ ม.ล. สุทธิ์ธรทิพย์ วรวรรณ กรมหมื่นนราธิปฯ ทรงเสกสมรสกับหม่อมพร้อยสุพิณ (สกุลเดิม บุนนาค) เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2473 มีธิดาคือ ม.ร.ว. วิวรรณ วรวรรณ เศรษฐบุตร

-พ.ศ. 2433 ทรงศึกษา ณ โรงเรียนสวนกุหลาบ
-พ.ศ. 2444 ทรงศึกษา ณ โรงเรียนราชวิทยาลัย
-พ.ศ. 2447 ทรงศึกษาต่อที่โรงเรียนสวนกุหลาบเป็นเวลา
-พ.ศ. 2448 ทรงศึกษาต่อที่โรงเรียนราชวิทยาลัย
-พ.ศ. 2448 ได้เสด็จโดยชิงทุนหลวงได้ไปทรงศึกษาต่อที่ประเทศอังกฤษ ณ โรงเรียน Marlborough College สำเร็จวิชาทาง Modern และ Classical Side ชั้น 6
-พ.ศ. 2453 เสด็จเข้าทรงศึกษา ณ มหาวิทยาลัย Oxford ใน Balliol College ทรงได้ปริญญา B.A. เกียรตินิยมชั้นโททางประวัติศาสตร์
-พ.ศ. 2458 ได้เสด็จไปทรงศึกษาต่อที่ Ecole Libre des Sciences Politiques ณ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส เพื่อศึกษาวิชาการทูตและทรงสอบไล่ได้รับประกาศนียบัตรวิชาการทูต รางวัลที่ 1
-พ.ศ. 2470 ได้รับปริญญา M.A. แห่งมหาวิทยาลัย Oxford
-ทรงได้รับดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ อักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ รัฐศาสตร์ (การทูต) -มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ กฎหมาย -มหาวิทยาลัยแฟร์ เลดิกกินสัน มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย และมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด
-ได้รับปริญญาบัตร (กิตติมศักดิ์) จากวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร

หน้าที่การงานและตำแหน่งทางการเมืองที่สำคัญ
-ทรงได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเลขานุการตรีประจำสถานทูตไทย ณ กรุงปารีส และเป็นเลขานุการคณะทูตไทยที่ประชุมสันติภาพภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 1
-พ.ศ. 2463 ทรงเสด็จกลับมารับราชการ ณ กระทรวงการต่างประเทศ ในตำแหน่งหัวหน้ากองบัญชาการ กระทรวงการต่างประเทศ
-พ.ศ. 2467 ได้มีพระบรมราชโองการแต่งตั้งเป็น ปลัดทูลฉลองกระทรวงต่างประเทศ ทรงเป็นหัวหน้าคณะทูตในการเจรจาทำอนุสัญญาว่าด้วยอินโดจีน
-พ.ศ. 2469 เมื่อตำแหน่งอัครราชทูตไทยประจำประเทศอังกฤษ เนเธอร์แลนด์ และเบลเยียมว่างลง ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้เป็นอัครราชทูตประจำประเทศทั้งสาม และในขณะที่ดำรงตำแหน่งนี้ ทรงเป็นหัวหน้าคณะผู้แทนไปประจำสมัชชาสันนิบาตชาติ ทรงได้รับเลือกเป็นรองประธานคณะกรรมาธิการกำกับการเงินของสันนิบาตชาติ, รองประธานในการประชุมแก้ข้อบัญญัติแห่งศาลประจำศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ, ประธานคณะกรรมการระเบียบวาระแห่งสมัชชาสันนิบาตชาติ, สมาชิกสำนักการทูตระหว่างประเทศ และผู้แทนประจำคณะกรรมการอื่น ๆ
-พ.ศ. 2480 ทรงเป็นผู้แทนเจรจาในการแก้ไขสนธิสัญญากับนานาชาติจนบรรลุผล
-พ.ศ. 2484 ทรงได้รับแต่งตั้งเป็นประธานผู้แทนทูตไทยเพื่อเจรจากำหนดเขตแดนระหว่างไทยกับอินโดจีนของฝรั่งเศส ณ ประเทศญี่ปุ่น
-พ.ศ. 2486 ทรงได้รับแต่งตั้งให้เป็นตัวแทนของนายกรัฐมนตรีไปร่วมประชุมในการประชุมระหว่างนายกรัฐมนตรีของชาติต่าง ๆ ในมหาเอเชีย ในช่วงที่สงครามทางด้านเอเชียบูรพากำลังเข้าขั้นวิกฤต
-พ.ศ. 2489 ทรงได้รับมอบหมายจากรัฐบาลให้เจรจาหาทางให้ประเทศไทยเข้าเป็นสมาชิกขององค์การสหประชาชาติ
-พ.ศ. 2490 มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นเอกอัครราชทูตไทยประจำกรุงวอชิงตัน และผู้แทนถาวรประจำสหประชาชาติ ณ กรุงนิวยอร์ก
-พ.ศ. 2495 มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศซึ่งถือเป็นตำแหน่งราชการสูงสุดของการทำงานด้านการต่างประเทศของพระองค์ และหลังจากนั้นก็ยังทรงมีบทบาทและภารกิจที่สำคัญในด้านการทูตและการต่างประเทศอีกมากมาย
-ทรงถูกยกย่องว่าเป็น “เอตทัคคะทางภาษา” ด้วยเหตุที่ว่าทรงเป็นนักภาษาศาสตร์ชั้นเยี่ยมคนหนึ่งของไทย ทรงเคยมีบทบาทในการทำงานด้านหนังสือพิมพ์และยังทรงเป็นนักประพันธ์ และยังทรงมีบทบาทสำคัญในการบัญญัติศัพท์ภาษาไทยจำนวนมาก โดยเฉพาะศัพท์เทคนิค ศัพท์วิชาการและศัพท์เฉพาะทางที่ยังคงใช้มาจนถึงปัจจุบันหลายคำ เช่น คำว่า นิเทศศาสตร์, วารสารศาสตร์, สื่อสารมวลชน, อัตโนมัติ, รัฐธรรมนูญ, ประชาธิปไตย, โทรทัศน์ และวิทยุ เป็นต้น
-ภายหลังจากที่มีพระบรมราชโองการแต่งตั้ง “ราชบัณฑิต” ขึ้นเป็นครั้งแรก ในวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2485 กรมหมื่นนราธิปฯ ก็ทรงดำรงตำแหน่งเป็นนายกราชบัณฑิตคนแรกของประเทศไทย โดยผลงานชิ้นแรกที่ทรงบุกเบิกและสร้างสรรค์คือ พจนานุกรมฉบับบัณฑิตราชยสถาน พ.ศ. 2493 ผลงานและความสามารถของพระองค์ทำให้ในปี พ.ศ. 2534 ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ว่าเป็นผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรมระดับโลก

นอกจากบทบาทการทำงานในด้านการต่างประเทศและด้านภาษาแล้ว กรมหมื่นนราธิปฯ ยังทรงมีบทบาทและเคยดำรงตำแหน่งสำคัญในด้านอื่น ๆ อีกมากมาย เช่น ในปี พ.ศ. 2465 ทรงได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่ง “องคมนตรี” รับปรึกษาราชการส่วนพระองค์ ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในปี พ.ศ. 2473 ทรงได้รับการแต่งตั้งเป็นศาสตราจารย์ในคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยทรงสอนภาษาอังกฤษและภาษาไทย และทรงมีบทบาทสำคัญในการทำหนังสือพิมพ์ประชาชาติ ในปี พ.ศ. 2488 ทรงได้รับการแต่งตั้งจากที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎรให้ดำรงตำแหน่งกรรการร่างรัฐธรรมนูญฉบับพุทธศักราช 2489 และจากนั้นจึงทรงได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภาในปีเดียวกัน ในปี พ.ศ. 2505 ทรงได้รับการแต่งตั้งให้เป็นกรรมการสภามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และในปี พ.ศ. 2508 จึงทรงได้รับการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นอธิการบดีแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เป็นต้น

กรมหมื่นนราธิปฯ สิ้นพระชนม์ในวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2519 รวมพระชันษา 85 พรรษา

ผู้ร่วมงาน/ผู้เผยแพร่

สถาบันพระปกเกล้า

วัน/เดือน/ปีที่ผลิตเอกสาร

2016

วันที่บันทึกข้อมูล

2024-02-12

สิทธิ์การเข้าถึง

เอกสารนี้ใช้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง 4.0 ประเทศไทย (CC BY-NC-ND 4.0)

ประเภท

Text

รูปแบบ

html

ต้นฉบับ/แหล่งที่มา

สถาบันพระปกเกล้า

ภาษา

th

รหัส หรือตัวบ่งชี้เอกสาร

https://shorturl.at/xBEQT

ขอบเขต

บุคคลสำคัญและเอกสารส่วนบุคคล, ประวัติของบุคคลสำคัญ

ลิขสิทธิ์

เอกสารนี้เป็นการเข้าถึงแบบเปิด ใช้แบ่งปันและใช้งานภายใต้เงื่อนไขของใบอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ได้

เจ้าของลิขสิทธิ์

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

สัญญาอนุญาตในการเข้าถึง

เอกสารนี้ใช้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ 4.0 ประเทศไทย

แสดงTimeline [1=ช่วง1 พ.ศ.2432:คศ.1889],[2=ช่วง2 พ.ศ.2514:คศ.1971],[3=ช่วง 3 พ.ศ.2546:คศ.2003],[4=ช่วง4 พ.ศ.2562:คศ.2019]

1

ปี-เดือน-วัน (1902-12-01) แสดงใน Timeline

1965

ข้อมูล สำหรับแสดง ( เช่น พ.ศ.2445 )

พ.ศ. 2508

Media

กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์.png