การศึกษาเรื่องหงส์จากศิลปกรรมในประเทศไทย

Item

ชื่อเรื่อง

การศึกษาเรื่องหงส์จากศิลปกรรมในประเทศไทย

ชื่อเรื่องอื่น/ชื่อเรื่องเทียบเคียง

The Mythical Swan in Thai Art

ผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน

กัญญรัตน์ เวชชศาสตร์

หัวเรื่อง

ศิลปกรรมไทย
ศิลปกรรม--ไทย
คติชนวิทยา
หงส์ในศิลปกรรม

คำอธิบายรายละเอียดของเอกสาร

หงส์เป็นสัตว์ที่ได้รับการยกย่องว่ามีความงดงามในรูปลักษณ์และลีลาท่าทาง มีลักษณะนิสัยที่ทําให้ ผู้พบเห็นเกิดความประทับใจและเป็นแรงดลใจให้มนุษย์เกิดจินตนาการในการที่จะสร้างสรรค์รูปหงส์ให้เป็นสัญลักษณ์ของสิ่งที่สูงส่งดีงามทั้งปวง จินตนาการเกี่ยวกับหงส์ไม่ได้ปรากฏแต่เฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น ประเทศในแถบตะวันตก หงส์ก็เป็นแรงบันดาลใจให้เกิดกวีนิพนธ์และเพลงที่ไพเราะเช่นเพลงประกอบการ แสดงบัลเลย์ เรื่อง Swan Lake ประเทศในแถบตะวันออกเช่น จีน ญี่ปุ่น ก็ยกย่องหงส์เช่นกันโดยเฉพาะ ประเทศอินเดียซึ่งเป็นแหล่งวัฒนธรรมที่สําคัญของโลกก็มีเรื่องราวอันแสดงให้เห็นถึงแนวคิดหรือจินตนาการเกี่ยวกับหงส์ทั้งที่เป็นคติของฝ่ายพราหมณ์และฝ่ายพุทธ นอกจากนี้ยังแพร่หลายไปยังประเทศอื่น ๆ อีก เช่น อินโดนีเซีย เวียดนาม และลาว

สรุปเนื้อหา/บทคัดย่อ

รูปหงส์ที่ปรากฏในศิลปกรรมประเภทต่าง ๆ ของไทยใช้สื่อความหมายที่เกี่ยวกับความสูงส่ง ความดีงามและความเป็นมงคล หงส์มักใช้เป็นสัญลักษณ์ของบุคคลผู้มีบุญญาธิการสูง เช่น พระโพธิสัตว์เมื่อ ครั้งเสวยพระชาติเป็นพญาหงส์ทอง หรือพระอรหันต์ ผู้ละจากกิเลสทั้งปวง บางครั้งใช้เป็นสัญลักษณ์ของ พระมหากษัตริย์ พระราชินี และถ้าเป็นรูปหงส์ที่สร้างขึ้นเพื่อใช้ประกอบพิธีกรรมตามความเชื่อทางศาสนาและ ความเชื่อทางไสยศาสตร์ หงส์จะมีหน้าที่สําคัญคือเป็นพาหนะของเทพเจ้า บางครั้งหมายถึงท้องฟ้าหรือสวรรค์ หรือเป็นสื่อในการทําให้เกิดคุณทางเมตตามหานิยม ช่างผู้สร้างสรรค์ศิลปะรูปหงส์จะสร้างรูปหงส์ให้มีลักษณะคล้ายหงส์ตามธรรมชาติ แล้วตกแต่งให้งดงามวิจิตรด้วยลายกระหนก เน้นรูปทรงลีลาให้มีความสง่างามโดยใช้จินตนาการตามที่พรรณนาไว้ในวรรณคดี กลายเป็นหงส์ที่อยู่ในลักษณะของสัตว์หิมพานต์ รูปหงส์ประเภทนี้ได้รับความนิยมมากที่สุดจนช่างรุ่นต่อ ๆ มา ใช้เป็นแบบอย่างในการสร้างรูปหงส์สืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน และที่สําคัญยังถือเป็นลักษณะเฉพาะของศิลปะ รูปหงส์ของไทยที่แตกต่างไปจากชาติอื่น จึงอาจกล่าวได้ว่าศิลปะรูปหงส์ของไทยที่มีความงามสมบูรณ์แบบเกิดจากจินตนาการผสมผสานกับแนวคิดทางศาสนาและสุนทรียศาสตร์ของช่างชาวไทย ทั้งยังแสดงให้เห็นว่า ศิลปกรรมมีส่วนสัมพันธ์ใกล้ชิดกับศาสนาและวิถีชีวิตของคนไทย

ผู้จัดพิมพ์/สำนักพิมพ์

สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ

วัน/เดือน/ปีที่ผลิตเอกสาร

1993

วันที่บันทึกข้อมูล

2025-06-01

สิทธิ์การเข้าถึง

เอกสารนี้ใช้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง 4.0 ประเทศไทย (CC BY-NC-ND 4.0)

ประเภท

Text

รูปแบบ

pdf

ขนาดหรือจำนวนของเอกสาร

52 แผ่น

ต้นฉบับ/แหล่งที่มา

วารสารสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ ปีที่ 25 เล่มที่ 1 มกราคม-มิถุนายน 2536, 17-68
สำนักบรรณสารการพัฒนา สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์

ภาษา

th
en

ขอบเขต

สื่อและเอกสารเผยแพร่

ลิขสิทธิ์

เอกสารนี้เป็นการเข้าถึงแบบเปิด ใช้แบ่งปันและใช้งานภายใต้เงื่อนไขของใบอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ได้

เจ้าของลิขสิทธิ์

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม

สัญญาอนุญาตในการเข้าถึง

เอกสารนี้ใช้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ 4.0 ประเทศไทย

Media

JNRC_025_001_2536-92-143.pdf